Een Amerikaanse ode aan Wilhelmus à Brakel. 'Kennis moet het hart beroeren. Anders blijft het steriel'
Brakel staat in heel wat Nederlandse boekenkasten. Maar ook over de grens is hij bekend, dankzij vertalingen in onder andere het Engels. De Amerikaanse predikant Jerrold Lewis bracht een lofrede uit op deze Nederlandse oudvader. 'Hij heeft me geleerd dat theologie zonder ervaring is als een bron waaruit nooit geput wordt'.
Zijn boekenkast is voor hem een bemoediging. 'Terwijl ik de oude ruggen bekijk of aanraak, voel ik de aanmoediging van vrienden die ik nooit heb ontmoet.'
Voor één man hoeft Jerrold Lewis niet op te staan: Wilhelmus à Brakel. De eenvoudige reden: er hangt een portret van hem aan de muur: 'Hij staart me de hele dag aan'.
Pastoraal hart
Brakel is in Amerika een minder befaamde naam dan Luther of Calvijn, zegt Lewis. 'Maar zijn invloed op de Nadere Reformatie is ronduit opmerkelijk'.
Hij voelt zich verwant aan Brakel. 'Weinig predikanten hebben mijn aandacht zo getrokken als hij.
Ik voel me tot hem aangetrokken, niet vanwege zijn theologische scherpzinnigheid, maar vanwege de manier waarop hij ernaar streefde de rijke leerstellingen van de Schrift te verweven in het dagelijks christelijk leven.
Hij wist dat leerstellingen die het verstand verlichten óók het hart moeten beroeren. Anders blijft het steriel', schrijf Lewis.
'Kennis met het hoofd zonder toepassing vanuit het hart is holle theologie. Het is onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hij heeft me geleerd dat theologie zonder ervaring is als een bron waaruit nooit geput wordt. Of: een preek die wel geschreven is, maar nooit gehouden wordt'.
Meesterwerk
Hij beschouwt Brakels Redelijke godsdienst als een meesterwerk. 'Als u hem niet hebt, schaf hem dan aan. Lees hem op zondagavond met uw gezin bij de open haard. Dan zult u ervaren wat zoveel van onze voorouders generatie na generatie hebben ervaren.
Wat een combinatie van systematische theologie en warme, pastorale toepassing! Geen droge, scholastieke overpeinzingen, maar een feest van rijke theologische waarheden in de praktijk', prijst Lewis. 'Het voorziet in de diepste behoeften van de ziel'.
Chirurgisch precies
Hij is nog niet klaar met zijn lofrede. 'Het pastorale hart van Brakel straalt het helderst wanneer hij zich bezighoudt met de tere zaken van de ziel.
Mensen die worstelen met geloofszekerheid, spoort hij aan de blik alleen op Christus te richten. Zijn toon is zacht wanneer hij de worstelingen van de gelovige behandelt en duidelijk maakt dat zekerheid alleen te vinden is in Christus Zelf'.
Wat de kwalen van de ziel betreft, kon Brakel verbazingwekkend scherpzinnig zijn, zegt Lewis. 'Brakel is een zielendokter. Hij kent de anatomie van het hart en kan de wonden met de precisie van een arts aanraken.
Hij drong diep door in de aandoeningen die de menselijke ziel teisteren, of het nu trots, hypocrisie of lauwheid is. Vervolgens brengt hij met chirurgische precisie de balsem van de Schrift aan. Hij kon de gekneusde plek aanraken zonder de wond te verergeren.
Je krijgt de indruk dat hij zijn kudde zorgvuldig heeft onderzocht, elk schaap en lam met aandacht heeft bekeken, hun kwalen heeft ontdekt en voor elke ziel een Bijbelse mix – een elixer van leer en praktijk – heeft voorgeschreven'.
Portret
Als hij naar Brakels portret aan de muur kijkt, wordt hij verdrietig. 'Het herinnert me eraan dat mijn pastorale bediening een hoge en heilige roeping is. Te hoog, te heilig, zo voel ik het vaak. Het vervult me met heilige jaloezie.
En: het loon van de zonde is nog steeds de dood. Zoals Brakel heenging, zo zal ik ook naar mijn laatste rustplaats gaan. En u ook. Moge dat hetzelfde Vaderhuis zijn als waar deze dierbare oudere broeder is heengegaan'.
