Een nieuw UNICEF-onderzoek onder kinderen in Gaza geeft nieuwe brandstof aan het debat of er sprake is van hongersnood in Gaza of niet. De resultaten laten zien dat er op dit moment niet of nauwelijks sprake is van ondervoeding bij kinderen in Gaza. De percentages liggen zelfs lager dan in omliggende landen als Egypte en Jordanië.

Onjuiste aannames
Volgens onderzoeker en data-analist dr. Mark Zlochin, die een analyse schreef voor de website Jewish Chronicle, ontkrachten de nieuwe gegevens het narratief dat Gaza bewust werd uitgehongerd. 

Hij stelt dat een cruciale aanname van het Integrated Food Security Phase Classification-systeem (IPC), dat wereldwijd wordt gebruikt om voedselcrises en hongersnoden te beoordelen, achteraf onjuist blijkt te zijn. 

Systematische fouten
Het Israëlische ministerie van Buitenlandse zaken heeft al in 2025 op scherpe toon gewaarschuwd dat er onjuiste conclusies werden getrokken. Ze stelden dat de manier waarop de hongersnood werd vastgesteld methodologisch gebrekkig was en gebaseerd werd op vertekende of onbetrouwbare gegevens.

Er zouden systematische fouten gemaakt zijn die de ernst van de situatie kunstmatig overdreven.

Ze wezen er daarnaast op dat er mensen bij het onderzoek betrokken waren die hun steun hadden betuigd aan de aanslagplegers op 7 oktober. Dat zou de betrouwbaarheid van het onderzoek ondermijnen.

De sleutel tot het debat: WHZ en MUAC
Uit het nieuwe onderzoek van de VN blijkt dat deze waarschuwing terecht was. Om die discussie te begrijpen, is het belangrijk te weten hoe ondervoeding wordt gemeten.

Het onderzoek gebruikt onder meer de zogeheten Weight-for-Height Z-score, meestal afgekort tot WHZ. Daarbij wordt gekeken of een kind, gegeven zijn lengte, een normaal gewicht heeft. Kinderen die aanzienlijk lichter zijn dan verwacht voor hun lengte, worden geclassificeerd als acuut ondervoed.

Een tweede veelgebruikte maat is MUAC, wat staat voor Mid-Upper Arm Circumference. Hierbij wordt uitsluitend de omtrek van de bovenarm gemeten. Dat is een snelle en eenvoudige methode die veel wordt gebruikt in noodsituaties omdat er geen weegschaal of lengtemeting voor nodig is.

Hoe de hongersnood werd vastgesteld
De bewering dat er een hongersnood was in Gaza werd gedaan op basis van MUAC-gegevens. Die waren ruimschoots voor handen, terwijl er weinig WHZ-metingen waren.

Omdat de officiële criteria voor hongersnood onder meer gebaseerd zijn op WHZ (en niet op MUAC) moest een schatting worden gemaakt. Daarbij werd gebruikgemaakt van internationaal onderzoek waaruit bleek dat WHZ in veel gevallen ongeveer twee keer zoveel kinderen als ondervoed identificeerde als MUAC.

Op basis daarvan werd aangenomen dat het gemeten MUAC-percentage in Gaza van ongeveer 15 procent vertaald kon worden naar een WHZ-percentage van ongeveer 30 procent. Daarmee zou er sprake zijn van een hongersnood, volgens de criteria.

Nieuwe metingen tonen aan: de aanname klopt niet
Uit het nieuwe onderzoek blijkt die aanname discutabel, zoals ook de Israëlische regering eerder al had aangegeven. In het nieuwe onderzoek werd bij dezelfde kinderen zowel de MUAC als de WHZ gemeten. Zo kan de juiste verhouding tussen die twee indicatoren worden vastgesteld in de context van Gaza. 

Volgens Zlochin blijkt uit de nieuwe data dat de verhouding precies andersom ligt dan werd aangenomen. Een bepaald percentage MUAC dat wijst op ondervoeding kan dus niet verdubbeld worden, maar viel juist lager uit. De conclusie dat 30 procent van de kinderen ondervoed was, kan dan dus niet getrokken worden. Integendeel, het zou rond de 10 procent liggen. Nog altijd een veel te hoog aantal, overigens. 

Waarom Afrika en Gaza verschillen
Hoe kan het dat de verhouding tussen MUAC en WHZ in Gaza zo anders is dan verondersteld? Dat komt doordat de studies waarop deze aanname was gebaseerd grotendeels in Afrikaanse landen was uitgevoerd en niet uit het Midden-Oosten.

Kinderen kunnen relatief slank zijn voor hun lengte, waardoor WHZ sneller onder de grens zakt terwijl de bovenarmomtrek nog relatief normaal blijft. In dat geval vindt WHZ meer gevallen van ondervoeding dan MUAC. Dat patroon is in verschillende Afrikaanse populaties waargenomen.

In andere bevolkingsgroepen is het juist andersom, zodat de MUAC meer ondervoeding registreren dan WHZ.

De verhouding die in één regio wordt gevonden, is dus niet automatisch toepasbaar op een andere regio. De nieuwe Gaza-gegevens bieden voor het eerst een lokale vergelijking die specifiek voor de bevolking van Gaza geldt. En dan blijkt die verhouding heel anders te liggen dan in Afrikaanse landen.

VN: een voorzichtige interpretatie
De VN is terughoudend in het duiden van de resultaten. Ze bespreken de conclusies niet die de hongersnoodclaims ter discussie stellen. Ze erkennen wel dat de gemeten acute ondervoeding laag is, maar wijzen erop dat de humanitaire situatie fragiel blijft.

Het is ook niet zo dat er niets aan de hand is of is geweest. Er zijn wel degelijk voedselproblemen. Ook dan is overigens de vraag in hoeverre Israël daarvoor verantwoordelijk is.

In elk geval is duidelijk dat er te makkelijke conclusies getrokken zijn op basis van onzekere informatie, wat door het nieuwe onderzoek aan het licht is gekomen.