De Spaanse enclave Ceuta werd vorige week geconfronteerd met een enorme migratiegolf. Ongeveer 50.000 mensen staken vanuit Marokko de grens over. Sommigen braken door de grenshekken, anderen bereikten de enclave via de zee. De Spaanse veiligheidsdiensten konden de toestroom nauwelijks verwerken.

Minstens 72 mensen kwamen om het leven door verdringing, gevechten en verdrinking. Het grootste deel van de migranten werd later teruggestuurd, maar de crisis zorgde voor grote politieke en maatschappelijke onrust in Spanje.

Samenzwering: ‘Israël zit hierachter’
Vrijwel onmiddellijk na de gebeurtenissen werd er op sociale media naar Israël gewezen als veroorzaker van de crisis. De Spaanse acteur Javier Bardem, die zich al jaren sterk uitspreekt voor de Palestijnse zaak, deelde verschillende berichten waarin werd gesuggereerd dat Israël bewust druk uitoefent op Spanje.

Hij schreef bijvoorbeeld: 'We weten niet wie deze crisis heeft veroorzaakt, maar we weten wel wie profiteert van een verzwakt en gedestabiliseerd Spanje: Israël en extreemrechts in het Westen'.

Volgens de theorieën zou Israël Spanje willen straffen vanwege de kritische houding van premier Pedro Sánchez tegenover Israël en de oorlog in Gaza en omdat Spanje niet zou willen meewerken aan 'de genocide op de Palestijnen'.

Spanje ondersteunt bijvoorbeeldde genocidezaak die Zuid-Afrika tegen Israël heeft aangespannen bij het Internationaal Gerechtshof. Premier Sánchez heeft Israël eerder omschreven als een "genocidale staat". 

Miljoenen mensen bereikt door antisemitische berichten
De theorieën verspreidden zich razendsnel. De berichten hierover werden binnen twee dagen zo'n 2 miljoen keer geliket, zegt de Amerikaanse organisatie Combat Antisemitism Movement.

Veel van de berichten bevatten volgens de organisatie antisemitische elementen. Israël werd afgeschilderd als een geheime kracht die migratiestromen zou manipuleren om Europese landen te destabiliseren.

Ook vanuit de Spaanse politiek kwamen opmerkingen die aanleiding gaven tot verdere speculatie. Transportminister Oscar Puente suggereerde dat bepaalde buitenlandse machten mogelijk belang hadden bij de onrust in Ceuta.

Hij verwees daarbij onder andere naar Washington en Tel Aviv. Hoewel hij geen directe beschuldigingen uitte, werden zijn opmerkingen door veel mensen opgevat als steun voor de gedachte dat buitenlandse partijen achter de crisis zaten.

Oud bericht van Netanyahu's zoon duikt opnieuw op
Voorstanders van de complottheorieën verwezen naar een bericht uit 2019 van Yair Netanyahu, de zoon van de Israëlische premier. Daarin riep hij Arabieren en moslims op om Spaanse enclaves in Noord-Afrika te 'bevrijden'.

Dit zou heb bewijs moeten zijn dat Israël al jaren plannen had rond Ceuta en Melilla. Yair Netanyahu wees die beschuldigingen resoluut van de hand. Volgens hem was zijn bericht destijds bedoeld om Spanje te wijzen op wat hij zag als een dubbele standaard in de kritiek op Israël. Hij noemde de huidige interpretaties een antisemitische samenzweringstheorie.

Waarschuwing: complottheorieën verschuiven naar de mainstream
Holocaustonderzoeker Rafael Medoff waarschuwt dat complottheorieën tegenwoordig veel sneller een groot publiek bereiken dan vroeger. 

Hij bekritiseerde Bardem omdat diens bekendheid volgens hem bijdraagt aan de verspreiding van beschuldigingen die Joden en Israël collectief verantwoordelijk stellen voor internationale gebeurtenissen.

"Bardems opruiende retoriek wakkert de vlammen van anti-Joodse haat wereldwijd aan, juist nu die haat in steeds meer landen tot geweld uitmondt", voegde Medoff eraan toe. Hij zei dat het "het toppunt van onverantwoordelijkheid is dat Javier Bardem zijn status als een van Spanje's meest prominente acteurs gebruikt om haat tegen Israël te verspreiden."