Trumps vredesvoorstel schetst een toekomst waarin de Nationale Commissie voor het Bestuur van Gaza de controle overneemt van Hamas, terwijl een Internationale Stabilisatiemacht de veiligheid waarborgt, Palestijnse politieagenten traint, humanitaire hulp coördineert en de transitie begeleidt.

Israël is sceptisch. Dat gold aanvankelijk ook voor Ahmed Fouad Alkhatib. Hij is een pro-Palestijnse vredesactivist, geboren in Gaza en nu Amerikaans staatsburger, maar heel kritisch op Hamas. Zo bestreed hij het tijdens de Gaza-oorlog het verhaal dat Israël de Palestijnen zou uithongeren. Ook is hij kritisch op westerse pro-Palestijnse demonstranten, die volgens hem niets begrijpen van de geschiedenis van Gaza.

Hij zag weinig in het recent gepresenteerde vijftienpuntenplan van Trumps vredesraad. „Het blijft Hamas. Die hebben vaker beloftes gedaan en die vervolgens verbroken. De geschiedenis leert dat Hamas handig is in het omzeilen van afspraken.”

Groeiend optimisme
Toch groeide er bij Alkhatib een voorzichtig optimisme. Hij hoorde geluiden van Hamas-leiders, vernam details achter de schermen van onderhandelaars en observeerde de Israëlische reacties. „Ik begon te geloven dat er potentie in dit plan zit. Het zou weleens het begin van het einde kunnen zijn voor Hamas.”

De belangrijkste component van het plan is de ontwapening van Hamas, gekoppeld aan een gefaseerde terugtrekking van Israëlische troepen uit Gaza.

De hoge vertegenwoordiger voor Gaza, Nikolai Ladenov, zei aanvankelijk dat die twee processen gelijktijdig moeten plaatsvinden. Na een ontmoeting met de Israëlische premier Netanyahu stelde hij dat het Israëlische leger (IDF) pas met haar terugtrekking zal beginnen als de ontwapening van Hamas is voltooid.

Volgens Alkhatib was dat een concessie om te voorkomen dat Netanyahu zich aan de deal zou onttrekken. De terughoudendheid van Israël is begrijpelijk, zegt Alkhatib. „De oorlog heeft Israël veel gekost, zowel aan manschappen en middelen als ook wat betreft reputatie op het wereldtoneel. De controle over Gaza is het enige wapen dat Netanyahu heeft om hergroepering van Hamas en een herhaling van 7 oktober te voorkomen. Zonder tastbare resultaten kan geen enkele Israëlische premier de controle over Gaza opgeven.”

Ontwapening, maar dan wél compleet
De ontwapening moet compleet zijn. Alleen zwaardere wapens als raketten weghalen, volstaat niet. „Het merendeel van de slachtoffers op 7 oktober viel door lichte wapens,” stelt Alkhatib. „Bovendien heeft Hamas slechts kleine wapens nodig om de bevolking van Gaza te controleren.”

Daarnaast moeten ook Palestijnse familieclans ontwapend worden. Het Israëlische leger heeft daarop aangedrongen en de Israëlische geheime dienst Shin Bet heeft een lijst van families gepubliceerd die hun wapens moeten inleveren.

Een verstandig plan, vindt Alkhatib. Daarmee creëer je een gelijk speelveld. „Als je Hamas ontwapent en tegelijkertijd machtige clans met hun arsenalen laat zitten, zullen zij de bevolking terroriseren en hun eigen milities vormen.”

Ook vreest Hamas deze families. „Als Hamas ontwapent wordt, zullen deze families oude rekeningen willen vereffenen.”

Er gaan geruchten dat Hamas probeert wapens van deze clans te bemachtigen om ze te verbergen of te behouden. Ook beweert Hamas dat het niet heeft ingestemd met ontwapening, maar met het opslaan van wapens onder toezicht van een Palestijnse instantie.

Volgens Alkhatib is dat een poging om gezichtsverlies te voorkomen. „De opslag van wapens is een doekje voor het bloeden. In werkelijkheid is het een overgave. Iedereen weet dat de wapens uiteindelijk uit Gaza zullen worden verwijderd en vernietigd. Israël zal nooit toestaan dat er een magazijn vol wapens in Gaza blijft liggen.”

Wat beweegt Hamas?
Hamas die wapens inlevert en de strijd opgeeft. Dat klinkt niet als een heel aannemelijk scenario. Wat voor reden zou de organisatie kunnen hebben om in te stemmen met dit plan?

Volgens Alkhatib worden ze door de omstandigheden gedwongen. Ze kunnen niet anders.

Hij wijst op regionale verschuivingen. „Alles is veranderd in de regio. Iran, de bondgenoot van Hamas, bevindt zich in een moeilijke positie  en ook Hezbollah in Libanon zit in een moeras. Qatar kan zijn vloeibaar aardgas niet exporteren via de Straat van Hormuz en is daardoor financieel gehavend, wat het lastig maakt om miljarden dollars in Hamas te pompen.

Daarnaast zoekt Turkije – ook een partner van Hamas – toenadering tot de NAVO en de VS. De Egyptenaren zijn de instabiliteit aan hun grens beu en de Palestijnse Autoriteit staat op instorten.”

Kortom: de steun uit de regio is weggevallen.

Binnen Gaza: grote schade, verzet onder de bevolking
Dan is er nog de situatie binnen Gaza. „De leiding is grotendeels weggevallen, de infrastructuur is zwaar beschadigd. Nieuwe rekruten, vaak tieners, kunnen nauwelijks worden getraind. Het wapenarsenaal van Hamas slinkt en kan niet worden aangevuld door smokkel vanuit Egypte. Israël blijft na het staakt-het-vuren alle plekken bombarderen waar wapens worden opgeslagen.

Daarnaast is er geen grootschalige wederopbouw die Hamas in staat stelt fondsen af te romen. Hamas heeft geen opties meer.”

Ook keert de meerderheid van de Gazaanse bevolking zich tegen Hamas. „Niet omdat ze Israël steunen of een voorstander zijn van vrede, maar omdat ze klaar zijn met het gewapende verzet. De mensen zijn Hamas zat.”

De wens als vader van de gedachte
In juni droeg Hamas officieel de controle over Gaza over aan het technocratische Nationale Comité voor het Bestuur van Gaza (NCAG), het Palestijnse comité dat is opgericht via de Vredesraad. De stap was bedoeld om aan te tonen dat de terreurgroep bereid is het bestuur van de Gazastrook over te dragen.

Maar Israël ziet het met argusogen aan en gelooft er weinig van. Ze beschouwen het als een fraaie vorm van propaganda die in werkelijkheid niets betekent. Op basis van het verleden is er al reden om sceptisch te zijn.

Alkhatibs visie klinkt inderdaad rooskleurig. Wellicht is de wens de vader van de gedachte. Wie er gelijk heeft? Het sceptische Israël of de optimistisch gestemde Gazaan Alkhatib? De tijd zal het leren.