Nadat ongeveer 35 vierkante kilometer aan natuurgebied in de Argentijnse provincie Chubut in vlammen opging, werd op de sociale media beweerd dat twee Israëlische toeristen de branden opzettelijk zouden hebben aangestoken. Met behulp van een granaat.

Ook voormalig Argentijns legerofficier César Milani suggereert op X dat een 'buitenlandse staat' achter de branden zit. Hij noemt Israël niet expliciet, maar plaatst bij zijn bericht wel een afbeelding van president Javier Milei met een Israëlische vlag. 

„De Israëli's verbranden Patagonië"
De controversiële politieke activist Luis D'Elía postte op sociale media dat "de Israëli's" verantwoordelijk waren voor de branden.

De beschuldiging kreeg wind in de zeilen doordat radiopresentatrice Marcela Feudale tijdens een live-uitzending verwees naar onbevestigde berichten over Israëlische betrokkenheid. Toen daarop veel commotie ontstond, trok ze haar uitspraken terug, bood excuses aan en waarschuwde voor de gevaren van complottheorieën. Maar toen was het al te laat.

Het bewijs
De beschuldigingen werden ondersteund met beelden van een granaat die op een brandlocatie zou zijn gevonden. Volgens de berichten ging het om een Israëlische M26-granaat. 

Argentijnse factcheckorganisatie Chequeado onderzocht de claim en concludeerde dat het in werkelijkheid een FMK-2-granaat was, geproduceerd in Argentinië. Lokale autoriteiten bevestigden die conclusie.

Oude mythe in een nieuw jasje
Volgens Shay Salamon van de Combat Antisemitism Movement (CAM) gaat het niet om een op zichzelf staand incident. Hij wijst op de zogenaamde Andinia-theorie, een complotverhaal dat al meer dan een eeuw circuleert in bepaalde politieke milieus in Argentinië.

Die theorie is dat Joden of Israëli's heimelijk plannen zouden hebben om een eigen staat te stichten in Patagonië. Het is gevaarlijke desinformatie, stelde Salamon. Hij benadrukte dat er geen sprake is van massale Israëlische grondaankopen in Patagonië en dat de Joodse gemeenschap in de regio relatief klein is. Toch duikt het verhaal steeds weer op tijdens crises.

President Javier Milei reageerde scherp. Hij stelde dat politieke tegenstanders Israël en de Joodse gemeenschap gebruiken om zijn regering aan te vallen. Aanhangers van de antisemitische verdachtmakingen wezen namelijk op het trage ingrijpen van de overheid. Daar zou bewust beleid achter zitten, om Israël in de kaart te spelen.

Niet alleen Argentinië
De organisatie Cyberwell, die online antisemitisme monitort, ziet vergelijkbare tendenzen in Europa. In een analyse van recente berichten op X constateerde Cyberwell dat vrijwel identieke verhalen circuleren rond de natuurbranden in Noorwegen, Frankrijk en Spanje: Joden worden ervan beschuldigd de branden te hebben veroorzaakt of er financieel voordeel uit te halen.

De organisatie spreekt van een patroon: nieuwsgebeurtenissen worden vrijwel onmiddellijk aangegrepen om antisemitische narratieven te verspreiden.

Niet alleen natuurbranden, maar ook uitbraken van ziekten, schietincidenten en andere crisissituaties blijken aanleiding voor nieuwe varianten van oude samenzweringsverhalen.

Van complottheorie naar haat
Onderzoekers zien daarbij vaak dezelfde mechanismen terugkeren: een onbewezen beschuldiging verschijnt op sociale media, wordt opgepikt door invloedrijke figuren en verspreidt zich vervolgens razendsnel. Naarmate het bereik groeit, verharden de berichten.

Cyberwell-oprichter Tal-Or Cohen Montemayor ziet het als moderne varianten van mythes die ook in de middeleeuwen rondgingen.

De bosbranden zelf uitdoven. De vraag is of dat ook geldt voor het vuur van antisemitisme dat via deze branden weer wordt aangewakkerd.